A igualdade de oportunidades entre mulleres e homes no ámbito laboral só pode conseguirse erradicando calquera situación nas que poida producirse algún tipo de desigualdade ou discriminación cara ás mulleres. Neste sentido, non pode menosprezarse o papel que a comunicación na contorna laboral pode desempeñar para alcanzala de forma real e efectiva. De feito, así o reflicte a Lei Orgánica 3/2007, do 22 de marzo, para a igualdade efectiva de mulleres e homes, que recolle no seu articulado a necesidade de utilizar unha linguaxe que inclúa e non sexista como un principio transversal.
O uso dunha comunicación non sexista e inclusiva é esencial para crear un ambiente de traballo respectuoso e equitativo. Cando unha persoa non é nomeada ou non está representada, xérase unha barreira que afecta á colaboración e ao sentido de pertenza, alén de constituír unha situación de discriminación. Por iso, hai que prestar especial atención á forma de comunicarse nas contornas de traballo e tomar medidas efectivas para asegurar a visibilización das mulleres, eliminar estereotipos de xénero e nesgos, previr o acoso e fomentar unha cultura organizacional respectuosa.
Que é a linguaxe non sexista e incluínte?
Como ferramenta de comunicación, a linguaxe non sexista ten como obxectivo erradicar os estereotipos de xénero e previr a discriminación. Co fin de fomentar a igualdade e visibilizar ás mulleres, utiliza recursos que evitan ocultar ou relegar a calquera xénero, especialmente evitando o abuso do masculino xenérico.
Á súa vez, a linguaxe incluínte recoñece a natureza sexuada da nosa realidade. Permite que homes e mulleres exprésense desde o seu propio xénero e reciban mención segundo o sexo ao que pertencen, evitando a invisibilización ou subordinación de calquera deles. Ademais, no plano visual, promove que as imaxes reflictan unha representación equitativa e libre de estereotipos de xénero.
Comunicación inclusiva no día a día da contorna laboral
Independentemente de tratarse de comunicación oral ou escrita, existen uns principios básicos que van garantir que sexa inclusiva e non sexista:
- Adecuar o xénero á identidade da persoa.
- Usar substantivos colectivos e xenéricos. Por exemplo, en lugar de ‘traballadores’, referirse ao ‘persoal’ ou ao ‘equipo’.
- Desdobrar só cando sexa necesario. É mellor optar polo uso de termos neutros. Por exemplo, ‘cidadanía’ en lugar de ‘as e os cidadáns’.
- Utilizar as mesmas fórmulas de tratamento para ambos os xéneros. Aínda é frecuente que, cando se trata dun home, utilícese só o apelido, mentres que, se é unha muller, recórrase ao nome de pila precedido dalgunha forma de tratamento, como señora ou señorita, ou ben se use o nome e o apelido.
- Evitar nomear con marcas de xénero determinadas profesións e oficios que, por condicionamentos históricos e sociais, acuñáronse unicamente cunha forma masculina ou feminina.
- Garantir a visibilidade das mulleres no contido visual, evitando recorrer á figura masculina como representación xenérica de todo o equipo, e descartando o emprego de logotipos, iconas ou símbolos sexistas ou androcéntricos.
- Evitar o uso de imaxes estereotipadas de mulleres e homes.
O reto da comunicación dixital na contorna laboral
Coa implantación da comunicación dixital, xurdiron novos retos que se deben abordar nos distintos ámbitos para garantir que sexa incluínte e non sexista:
- Mensaxería instantánea (Slack, Teams, correo electrónico etc.). A inmediatez pode influír negativamente. Por iso, é importante ter en conta as seguintes recomendacións:
- Utilizar saúdos neutros e grupais. Por exemplo, utilizar “Ola equipo” en lugar de “Ola todos”.
- Evitar o uso de alcumes ou tratos informais.
- Evitar roles de xénero nas canles.
- Utilizar unha firma de correo inclusiva.
- Reunións (Teams, Zoom, Meet, etc.). A dinámica das videochamadas presenta algúns desafíos:
- Promover a repartición de roles non sexista. Por exemplo, non asumir que algunha muller será a encargada de tomar notas.
- Xestionar as quendas de palabra para unha participación equitativa de homes e mulleres.
- Non dubidar da competencia técnica das persoas por cuestións de xénero.
- Utilizar unha linguaxe visual inclusiva.
- Xestión de proxectos (Asana, Trello, Jira, etc.). É importante revisar as tarefas e garantir:
- O uso de nomes de tarefas descritivos e neutros.
- Comentarios centrados na tarefa e non na persoa.
- Estar alerta para detectar micromachismos.
A implementación da comunicación non sexista e inclusiva atópase en constante desenvolvemento debido ao dinamismo da linguaxe e as contornas laborais. Desde a Xunta de Galicia ofrecemos ferramentas que faciliten a súa implantación. Ese é o caso da nosa Guía de linguaxe non sexista e inclusiva, que se inscribe no disposto na Lei e ofrece recomendacións adaptadas a contextos específicos. Ademais, inclúe unha lista de verificación para comprobar se se está a utilizar unha linguaxe inclusiva e non sexista. Desde a Secretaría Xeral de Emprego e Relacións Laborais animamos a todas as organizacións a descargala e empregala no seu día a día.