A globalización e a tecnoloxía modificaron de xeito significativo o mercado de traballo a nivel global nos últimos trinta anos. Con todo, esta transformación non se materializou nunha mellora da calidade do traballo, nin na obtención dunha igualdade real e efectiva entre homes e mulleres. De acordo co informe Tendencias sociais e do emprego da Organización Internacional do Traballo (OIT), a mellora da calidade do traballo no mundo retardouse nas últimas dúas décadas e as mulleres seguen enfrontando máis obstáculos que os homes tanto no acceso ao emprego como no desenvolvemento dunha carreira profesional.
Ao analizar a contorna laboral actual, obsérvase que alcanzar a igualdade real entre mulleres e homes segue sendo unha meta distante, pese ao incremento da presenza feminina no mercado de traballo, as campañas de concienciación e as reformas lexislativas. Segundo os datos globais, a participación das mulleres na forza laboral sitúase por baixo do 47%, en contraste co 72% dos homes, o que supón unha brecha do 25% que chega a alcanzar o 50% nalgunhas rexións. Aínda que en España esta marxe estréitase ata o 9,7%, a necesidade de erradicar por completo esta disparidade segue sendo imperativa. Asegurar que as mulleres teñan acceso a traballar libremente —por elección e en condicións de dignidade, equidade e seguridade— é crucial para garantir a súa inclusión e benestar. Para iso, é necesario reflexionar sobre as causas estruturais e as consecuencias das desigualdades por razón de sexo que persisten a nivel global na contorna laboral.
Desemprego e precariedade
En xeral, as mulleres enfrontan maiores dificultades que os homes para acceder ao mercado laboral, un panorama que resulta especialmente crítico no norte de África e os Estados Árabes, onde as taxas de desemprego feminino superan o 20%. Ademais, aínda que a precariedade laboral está amplamente estendida, obsérvase unha clara sobrerrepresentación das mulleres en certo tipo de traballos vulnerables, coas condicións que conleva:
- Menos horas de traballo. As mulleres tenden a traballar menos horas que os homes, a maioría das veces non por elección propia.
- Traballo non remunerado. As mulleres dedican de media máis do triplo de horas que os homes ao traballo doméstico e de coidados e este traballo invisible a miúdo impacta nas horas que poden dedicar ao traballo remunerado.
- Traballo en negocios da contorna familiar. Case o 16% das mulleres que teñen un traballo desempéñano nun negocio da contorna familiar, fronte ao 6% dos homes. Isto afecta a súa condicións laborais porque adoitan facelo de xeito informal, con frecuencia reciben un salario baixo e, ás veces, o seu traballo nin sequera é retribuído. De igual xeito, poida que non teñan un contrato nin conten con protección social.
- Cobertura por maternidade. A maioría de países ofrecen algún tipo de protección por maternidade ás mulleres traballadoras. Con todo, preto do 60% non teñen dereito á baixa por maternidade e case o 66% non ten dereito a unha baixa remunerada. Esta falta de cobertura supón unha ameaza para manter empregos estables e volver ao traballo despois do parto.
- Acceso a protección social. Nalgunhas rexións, é frecuente que as mulleres non teñan acceso á protección social. Ademais, as súas prestacións adoitan ser menores debido aos salarios máis baixos, períodos de cotización máis curtos e unha maior incidencia de traballo informal. É un problema que se reflicte de xeito evidente na xubilación. A nivel global, as pensións que reciben as mulleres son case un 11% menores que as dos homes.
Os desafíos que persisten a nivel global
Segundo a OIT, estes son os principais desafíos que contribúen á persistencia da desigualdade laboral a nivel global:
- Roles de xénero. As expectativas de xénero e a necesidade de amoldarse a elas poden diferir segundo a rexión xeográfica, as crenzas relixiosas ou a tipoloxía do fogar. Este condicionamento adoita manifestarse de forma evidente a través do estado civil, que pode determinar se unha muller busca activamente un emprego de acordo coas esixencias sociais, culturais e da fe que profesa.
- Conciliación familiar e laboral. Un dos maiores obstáculos para as mulleres no ámbito laboral é a dificultade para conciliar o traballo coas responsabilidades familiares, xa que seguen soportando a maior parte do traballo doméstico e de coidados.
- Transporte para desprazamentos. Nos países en vías de desenvolvemento, a falta de transporte seguro e accesible é o factor que expón maiores dificultades para que a muller poida participar activamente no mercado laboral.
- Servizos de coidados. A nivel mundial, a falta de servizos de coidados alcanzables para menores e persoas dependentes supón un obstáculo para as mulleres, tanto para as que buscan traballo como para as que xa o teñen. De feito, os datos revelan que reduce as posibilidades de participación da muller no mercado laboral en case 5 puntos porcentuais nos países en vías de desenvolvemento e en 4 puntos porcentuais nos países desenvolvidos.
A desigualdade de xénero no ámbito laboral é un problema económico e social. Cando as mulleres son excluídas, pérdese talento, innovación e produtividade. De feito, o fondo Monetario Internacional estimou que conseguir pechar a fenda de xénero no mercado de traballo podería supoñer un incremento do 35% no PIB mundial. Pola súa banda, o indicador Closing the gap recolle, no seu cuarto informe, que o custo de oportunidade de pechar a fenda de xénero para o ano 2022 equivalía a un incremento do 15,8% do PIB español. Construír unha contorna laboral inclusiva e igualitario é unha responsabilidade compartida e desde a Secretaría Xeral de Emprego e Relacións Laborais ofrecemos distintos recursos para contribuír a pechar esa fenda.