A intelixencia artificial (IA) instaurouse en poucos anos como un dos motores de cambio e innovación no mundo laboral actual. É precisamente a rápida evolución e a irrupción precipitada nas empresas, o que nos leva a preguntarnos se esta tecnoloxía chega a todas as persoas por igual. A resposta é que non.
A IA presenta grandes oportunidades e avances, pero non xestionala correctamente pode levarnos non só a perpetuar as desigualdades de xénero xa existentes no mercado laboral, senón que tamén corremos o risco de que estas sexan reproducidas e mesmo amplificadas. Esta realidade fai que sexa necesario e urxente a análise dos sistemas da intelixencia artificial con perspectiva de xénero e a posta en marcha de regulación e estratexias que atendan especificamente á utilización da equidade na toma de decisións destes sistemas.
Como pode a IA xerar desigualdades de xénero no mercado laboral?
As desigualdades no ecosistema tecnolóxico poden darse en diferentes fases do proceso, neste apartado analizamos as principais segundo o Instituto as Mulleres:
- Existencia de nesgos no algoritmo que xeren, perpetúen ou amplifiquen situacións de discriminación por razón de sexo ou xénero. Os sistemas de IA adéstranse con grandes cantidades de datos históricos e, se eses datos reflicten desigualdades do pasado, tenden a aprendelas como un patrón válido a repetir. O factor humano de quen deseña e supervisa os sistemas (habitualmente equipos pouco diversos e sen formación en igualdade), a falta de representatividade dos datos, a opacidade de sistemas complexos dificulta detectar a discriminación. Unha falta de transparencia e unha dificultade á hora de render contas que pode disfrazar de neutral a un sistema discriminatorio.
Algúns dos exemplos de casos reais inclúen ferramentas de selección que penalizan currículos con termos asociados a mulleres, xeradores de currículos que describen ás candidatas como máis novas e inexpertas fronte aos homes ou sistemas de avaliación de imaxes que penalizan a mulleres negras por levar peiteados naturais.
- Sectores feminizados, máis expostos á automatización. Segundo datos de Eurostat ao redor do 20% das empresas europeas xa usan tecnoloxías IA, e, en España, a empregan entre o 18% e o 22% dos postos de traballo. Esta irrupción dos sistemas de IA non se reparte de forma homoxénea, senón que sectores como a educación, a sanidade ou os servizos (tradicionalmente feminizados) ven como a IA incorpórase progresivamente á xestión de tempos, cargas de traballo e toma de decisións.
Esta nova realidade laboral trae consigo beneficios que implicarán necesariamente unha transformación profunda da organización do traballo aliviando cargas administrativas ou simplificando procesos, pero tamén pode xerar riscos específicos nestes sectores feminizados, como a intensificación do traballo, a perda de autonomía na toma de decisións ou a reconfiguración de funcións sen unha mellora proporcional nas condicións laborais. A isto súmase a realidade estrutural na que as mulleres continúan asumindo de xeito desigual as responsabilidades de coidados, o que condiciona a súa capacidade de formarse ou adquirir novas habilidades que faciliten a súa presenza en novos empregos dixitais.
- A fenda educativa e de formación. A representación das mulleres en disciplinas STEM continúa sendo inferior á dos homes. O informe de fenda dixital de xénero do Observatorio Nacional das Telecomunicacións e da Sociedade, afirma que só o 19,6% das persoas especialistas dixitais en España son mulleres. Esta realidade é unha consecuencia de estereotipos que se instalan desde idades temperás e dunha orientación académica que segue afastando ás mulleres das carreiras técnicas.
Esta desigualdade tamén limita as oportunidades profesionais das mulleres nun dos sectores con maior crecemento da economía actual, e fai que parte das decisións sobre como se deseñan e gobernan os sistemas de IA se tomen sen unha representación equilibrada da sociedade á que afectan. Ter equipos máis diversos ou datos de mellor calidade axuda a reducir os nesgos, pero non garante por si só unha tecnoloxía neutra. Fai falta, ademais, incorporar de xeito transversal a perspectiva de xénero e un enfoque de dereitos humanos en todo o ciclo de vida destes sistemas.
Marco normativo en Europa e España
No plano normativo, o Regulamento europeo de Intelixencia artificial (AI Act), en aplicación progresiva desde 2024, clasifica como de “alto risco” os sistemas de IA usados en selección, condicións laborais, promoción, despedimento ou avaliación do rendemento. Isto obriga ás empresas a garantir supervisión humana efectiva, realizar avaliacións de impacto antes de despregar estes sistemas e asegurar a calidade dos datos de adestramento.
En España, este marco combínase coa Estratexia Nacional de Intelixencia Artificial que ten como obxectivo estratéxico “Potenciar unha IA inclusiva e sostible como vector transversal para afrontar grandes desafíos, como a fenda dixital, a fenda de xénero, o apoio á transición ecolóxica e a vertebración territorial”. A Axencia Española de Supervisión da Intelixencia Artificial (AESIA), é a autoridade de referencia na vixilancia destes sistemas desde o ano 2026. Destaca o convenio entre AESIA e o Instituto das Mulleres para coordinar a detección de nesgos algorítmicos de xénero e o artigo 64.4.d) do Estatuto dos Traballadores, que recoñece o dereito da representación legal do persoal para coñecer os parámetros dos algoritmos ou sistemas de intelixencia artificial que afectan ás súas condicións laborais e ao acceso e mantemento do emprego.
A IA en Galicia
A escala autonómica, en 2025 aprobouse a Lei 2/2025, do 2 de abril, para o desenvolvemento e impulso da intelixencia artificial en Galicia, pioneira en España, que recoñece, entre outros, o dereito da cidadanía á igualdade fronte aos sistemas de IA da Administración, incluída a corrección de nesgos discriminatorios.
O Estudo sobre o marco ético e normativo da IA en Galicia, elaborado en 2023 pola Axencia para a Modernización Tecnolóxica de Galicia (Amtega) xunto ás tres universidades públicas galegas, sitúa a diversidade, imparcialidade e equidade como un dos sete principios éticos para unha IA fiable e facilita unha serie de indicadores en materia de igualdade para controlar o avance ético. Á súa vez, a Xunta de Galicia impulsa a “Estratexia Galega de Intelixencia artificial 2030: cara a unha Galicia intelixente”, que garante o respecto dos principios éticos e legais (especialmente a perspectiva de xénero) na aplicación da intelixencia artificial na sociedade galega e que prevé un investimento público de máis de 330 millóns de euros
Ademais, a Xunta de Galicia impulsa tamén outras iniciativas de IA no territorio como o Nodo galicIA, un espazo de encontro e colaboración para impulsar as tecnoloxías que habilitan a Intelixencia artificial na Eurorrexión Galicia-Norte de Portugal, o Plan de Promoción do Talento Dixital (Digitalent) ou o programa Girl Steam