O chan pegañento é un termo que describe as barreiras invisibles que manteñen a moitas mulleres atrapadas en roles laborais de menor remuneración e oportunidades limitadas, dificultando o seu desenvolvemento na contorna laboral. As empresas son unha das pezas fundamentais para o desenvolvemento da igualdade e conseguir que a igualdade real e efectiva sexa unha realidade, polo que deben traballar para que nas súas organizacións estas barreiras non existan. A continuación, analizaremos como as empresas poden ser un axente de cambio na eliminación das barreiras que as mulleres atopan no mercado laboral e na sociedade polo mero feito de ser mulleres. Desde políticas inclusivas ata cambios culturais, que pasan por elaborar estratexias concretas para construír contornas laborais onde o desenvolvemento profesional sexa unha posibilidade real para todas as persoas.
Que é o chan pegañento?
O chan pegañento é un termo que en inglés coñécese como “sticky floor”. O European Institute for Gender Equality (EIGE), a axencia da Unión Europea para a igualdade de xénero, dispón dun glosario de termos relacionados coa igualdade laboral na súa web que describe o chan pegañento como unha “expresión utilizada como metáfora para apuntar a un patrón de emprego discriminatorio que mantén ás mulleres traballadoras, principalmente, nos niveis máis baixos da pirámide laboral, con baixa mobilidade e barreiras invisibles para o seu avance profesional”. Este termo tamén está incluido na ampliación do glosario de aigualdadelaboral.
Este termo foi acuñado en 1992 pola profesora de socioloxía do Skidmore College de New York, Catherine White Berheide, para describir as formas inconscientes que posicionan ás mulleres en empregos de baixo nivel, que tenden a ser aqueles con peores remuneracións, e con poucas probabilidades de ascenso. O chan pegañento caracterízase por obstáculos invisibles que fan máis difícil a entrada ou o avance profesional das mulleres, mesmo desde o proceso de selección. Tradicionalmente, as mulleres adoitan concentrarse en sectores como o ensino, o coidado infantil ou a atención ao cliente, que son traballos tipicamente asociados con baixos salarios e poucas posibilidades de ascenso, porque existe o nesgo de que as mulleres son mellores coidadoras. Adicionalmente, atópase o feito do traballo a xornada parcial e o uso desigual dos tempos e dos coidados.
A diferenza co outro termo habitual dentro do contexto da igualdade laboral, que é o teito de cristal, o cal limita ascender nas entidades e avanzar en posicións de liderado, o chan pegañento actúa desde a base, limitando incluso o acceso ao traballo.
Medidas nas empresas para eliminar o chan pegañento
As empresas españolas están obrigadas mediante lexislación a implementar medidas que fomenten a igualdade laboral, o que brinda unha oportunidade clave para abordar o problema do chan pegañento. Unha das ferramentas máis eficaces e obrigatoria para as empresas de 50 ou máis persoas traballadoras, é a elaboración e cumprimento dun Plan de Igualdade. Este plan debe incluír accións concretas, entre elas, aquelas destinadas a eliminar os rumbos inconscientes tanto nos procesos de contratación como na promoción interna.
Ademais, da elaboración de Plans de Igualdade, as empresas poden poñer en práctica outras medidas importantes para erradicar o chan pegañento, como:
- Programas de formación en sensibilización en igualdade e diversidade para todos os niveis xerárquicos, con énfases na identificación e eliminación de prexuízos. Tamén na eliminación dos nesgos asociados ao xénero, como que as mulleres son mellores na área dos coidados.
- Aplicar a perspectiva de xénero e corresponsabilidade en todas as áreas da empresa co obxectivo de implicar a todas as persoas traballadoras e erradicar barreiras invisibles que contribúen á desigualdade.
- Fomento de políticas de corresponsabilidade e de conciliación da vida persoal, familiar e laboral, tales como horarios flexibles, teletraballo, bonificación nos coidados (por exemplo en escolas infantís ou centros de día) e permisos parentais equitativos, que reduzan a carga desproporcionada de coidados que aínda recae sobre as mulleres.
- Revisión dos procesos de selección das futuras persoas traballadoras para eliminar prexuízos e alcanzar unha igualdade real e efectiva dentro dos mecanismos de contratación das empresas.
- Auditorías salariais periódicas para garantir a equidade retributiva e detectar posibles brechas de xénero presentes na organización.
A implementación destas e outras medidas de igualdade laboral non só contribúe a eliminar o chan pegañento, senón que tamén reforza o compromiso das empresas co traballo de calidade, a retención do talento e a reputación das organizacións como entidades socialmente responsables.
A loita contra o chan pegañento é unha estratexia fundamental para construír empresas máis equitativas, innovadoras e competitivas. O compromiso das organizacións coa igualdade de xénero require accións concretas e sostidas que transformen as contornas laborais en espazos onde todas as persoas poidan desenvolverse profesionalmente, por iso, desde a Secretaría Xeral de Emprego e Relacións Laborais da Xunta seguimos sensibilizando en materia de igualdade laboral a todas as entidades.