A igualdade retributiva entre mulleres e homes é un aspecto esencial para lograr unha sociedade máis equitativa e xusta. A pesar dos avances en materia de dereitos laborais, a fenda salarial de xénero persiste en moitas partes do mundo, en Galicia tamén, afectando tanto á economía como ás oportunidades de desenvolvemento persoal e profesional das mulleres. Garantir o dereito á igualdade de retribución de mulleres e homes por un mesmo traballo ou por un traballo de igual valor está consagrado no artigo 157 do TFUE e na Directiva 2006/54/CE relativa á igualdade de retribución. En España, recóllese no artigo 28.1 do Estatuto dos Traballadores que indica: “o empresario está obrigado a pagar pola prestación dun traballo de igual valor a mesma retribución, satisfeita directa ou indirectamente, e calquera que sexa a natureza da mesma, salarial ou extrasalarial, sen que poida producirse discriminación algunha por razón de sexo en ningún dos elementos ou condicións de aquela”.
Con todo, a aplicación deste principio, así como o seu cumprimento, non sempre se produce e produce unha discriminación por razón de sexo. Estas situacións non son fáciles de detectar porque existe pouca cultura de transparencia retributiva nas entidades. Para poder abordar estas cuestións, desde 2019 contamos cunha serie de ferramentas como son o rexistro e a auditoría retributiva, ambas as apoiadas sobre a metodoloxía de valoración de postos de traballo.
Postos de igual valor
Segundo o Estatuto dos Traballadores considérase que “un traballo terá igual valor que outro cando a natureza das funcións ou tarefas efectivamente encomendadas, as condicións educativas, profesionais ou de formación esixidas para o seu exercicio, os factores estritamente relacionados co seu desempeño e as condicións laborais nas que ditas actividades levan a cabo en realidade sexan equivalentes”. Para entender mellor este concepto, é necesario consultar o recolleito no artigo 4.2 do Real Decreto 902/2020, do 13 de outubro, de igualdade retributiva entre mulleres e homes, que indica que se entende por:
- Natureza das funcións ou tarefas o contido esencial da relación laboral, tanto en atención ao establecido na lei ou no convenio colectivo como en atención ao contido efectivo da actividade desempeñada.
- Condicións educativas as que se correspondan con cualificacións regradas e garden relación co desenvolvemento da actividade.
- Condicións profesionais e de formación aquelas que poidan servir para acreditar a cualificación da persoa traballadora, incluíndo a experiencia ou a formación non regrada, sempre que teña conexión co desenvolvemento da actividade.
- Condicións laborais e por factores estritamente relacionados co desempeño aqueles diferentes dos anteriores que sexan relevantes no desempeño da actividade.
Como podo realizar esta valoración
O primeiro punto a ter en conta é decidir que metodoloxía empregar. Na actualidade, desenvolveuse unha ferramenta técnica desde o Ministerio de Traballo e Economía Social e o Instituto das Mulleres, que conta co respaldo da patronal e os sindicatos máis representativos a nivel nacional. Esta ferramenta, xunto coa Orde PCM/1047/2022, do 1 de novembro, pola que se aproba e publícase o procedemento de valoración dos postos de traballo, desenvolve a disposición final primeira do Real Decreto 902/2020, do 13 de outubro, de igualdade retributiva entre mulleres e homes.
A ferramenta é un ficheiro Excel que conta cun desenvolvemento interno onde se poden listar todos os postos de traballo existentes nunha entidade e valorar un a un, en base a uns factores de valoración clasificados nas diferentes categorías a considerar: natureza de funcións, condicións educativas, condicións profesionais e de formación e condicións laborais. A ferramenta é moi intuitiva e permite valorar facilmente cada factor. Para facer un correcto uso dela é necesario ter en conta:
- A valoración de postos de traballo ha de realizarse posto por posto, analizando para todos eles, en atención ás súas características propias na organización. Non é posible deixar postos sen valorar. Para unha boa valoración é necesario contar cunhas fichas de descrición de postos de traballo completas.
- En cada posto e por cada factor ou subfactor, as persoas encargadas da valoración terán que seleccionar o nivel do factor aplicable ao posto de traballo, que reflicte a intensidade coa que concorre devandito factor no posto concreto. É moi importante que a elección dos niveis dun mesmo factor ha de ser consistente durante todo o proceso, valorando de igual forma aqueles postos nos que un determinado factor concorre coa mesma intensidade.
- Debe evitarse a reprodución de nesgos de xénero, avaliando se cada factor, conforme se definiu na ferramenta, concorre e con canta intensidade nun posto de traballo, con independencia de que este posto fose tradicionalmente ocupado por mulleres ou por homes.
Este último punto é moi importante para garantir unha valoración igualitaria. Un campo onde adoitan existir grandes nesgos de xénero é o do esforzo físico. O esforzo físico non soamente se debe avaliar desde a perspectiva de levantar cargas, senón que conleva analizar o que sucede en canto a movementos repetitivos, esforzo visual ou auditivo, etc. Así, hai moitos postos de traballo ocupados por mulleres que conlevan esforzo físico: as auxiliares de enfermería ou xeriatría teñen que mover corpos con mobilidade reducida, as perruqueiras están sometidas a constantes movementos repetitivos polo manexo do cepillo ou as dependentas desenvolven o seu traballo en contornas con alta carga auditiva.
Desde a Secretaría Xeral de Emprego e Relacións Laborais da Xunta de Galicia animamos ás organizacións para realizar unha valoración de todos os seus postos de traballo para promover a transparencia retributiva e garantir equidade, xustiza e claridade nas políticas salariais.