O 1 de outubro é o Día Internacional das Persoas de Idade, un día posto no calendario pola Nacións Unidas co obxectivo de garantir que todas as persoas, de todas as idades, gocen plenamente dos dereitos humanos e liberdades fundamentais. Ademais, serve para poñer de manifesto o fortalecemento da solidariedade a través da equidade e a reciprocidade entre xeracións para ofrecer solucións sostibles para cumprir cos Obxectivos de Desenvolvemento Sostible (ODS).
Aproveitando esta data, poñemos de manifesto que é o idadismo e como podemos abordalo nas entidades e empresas, co enfoque desde a igualdade laboral. O idadismo é unha discriminación que se realiza cara unha persoa por cuestión da súa idade, ben sexa cara unha persoa nova ou cara a unha persoa de idade avanzada. Os datos afirman que en Europa unha persoa de cada tres afirma ser obxecto de idadismo, e as persoas mozas manteñen percibir máis discriminación pola idade que outros grupos de idade.
Que é o idadismo?
O estudo máis completo ata a data sobre idadismo foi o liderado pola Organización Mundial da Saúde (OMS) en 2021, cuxo título é Informe mundial sobre o idadismo. Este informe nace como resposta á evidencia nada tras a Estratexia e plan de acción mundiais sobre o envellecemento e a saúde e o Decenio do Envellecemento Saudable (2021-2023) dos Estados Membros da OMS. Este informe, elaborado pola OMS, a Oficina do Alto Comisionado das Nacións Unidas para os Dereitos Humanos, o Departamento de Asuntos Económicos e Sociais das Nacións Unidas e o Fondo de Poboación das Nacións Unidas, está dirixido aos encargados de formular políticas, profesionais, investigadores, organismos de desenvolvemento e membros do sector privado e a sociedade civil.
O estudo, define o idadismo como: “os estereotipos (como pensamos), os prexuízos (como sentimos) e a discriminación (como actuamos) cara ás persoas en función da súa idade.” A idade é unha das características que observamos en primeiro lugar cando vemos a outras persoas e o idadismo xorde cando os anos que ten unha persoa se empregan para categorizarla e dividila ocasionando dano, desvantaxe ou inxustiza. Isto pode realizarse con persoas en todas idades, pero é máis habitual que esta discriminación se produza con persoas mozas e con persoas de idade avanzada. Segundo a OMS, existen tres tipos de idadismo: o institucional, o interpersoal e o autoinflixido.
- O idadismo institucional é o que fai referencia ás leis, regras, normas sociais, políticas e prácticas das institucións que delimitan de maneira inxusta as oportunidades ás persoas por motivo da súa idade. Por exemplo, medidas de saúde pública nas que se limite a atención segundo a idade.
- O idadismo interpersoal xorde nas interaccións entre dúas ou máis persoas. Por exemplo, cando se trata de forma condescendente ás persoas maiores ou novas, ou non as teñen en conta.
- O idadismo autoinflixido prodúcese cando se interioriza o idadismo e se volve contra a persoa. Neste caso, póñense de manifesto os nesgos baseados na idade que existen na cultura global. Un exemplo de idadismo autoinflixido é o dunha persoa que se considera maior para aprender novas competencias.
Como podemos abordarlo nas entidades?
Non todas as persoas teñen o mesmo risco de sufrir idadismo, os factores que se consideran máis relevantes son: ter máis idade, necesitar de coidados doutras persoas, menor esperanza de vida sa no país no que se viva e determinadas profesións ou sectores laborais, como o sector TIC ou a hostalería. Pero ademais debemos sumar o factor de ser muller.
O estudo expón tres estratexias que se poden realizar para minimizar os prexuízos en relación á idade:
- Estratexia 1: Políticas e lexislación. As políticas e a lexislación poden ser útiles para reducir o idadismo contra calquera grupo de idade e as entidades deben estar alerta de cumprir coa lexislación vixente respecto diso. Un avance a este respecto en España é a aprobación da Lei 15/2022, do 12 de xullo, integral para a igualdade de trato e a non discriminación, que busca garantir que ningunha persoa sexa discriminada por razón de nacemento, orixe racial ou étnica, sexo, relixión, convicción ou opinión, idade, discapacidade, orientación ou identidade sexual, expresión de xénero, enfermidade ou condición de saúde, estado serológico e/o predisposición xenética a sufrir patoloxías e trastornos, lingua, situación socioeconómica, ou calquera outra condición ou circunstancia persoal ou social.
- Estratexia 2: Intervencións educativas. A recomendación que se realiza é que as intervencións educativas para reducir o idadismo débense realizar en todos os niveis e tipos de educación. No plan de formación que posúen as entidades deberíanse abordar medidas contra o idadismo co obxectivo de reducir os prexuízos e a discriminación para contrarrestar os estereotipos en relación á idade.
- Estratexia 3: Intervencións de contacto interxeracional. Outra das propostas que se realizan é investir en intervencións de contacto interxeracional co fin de fomentar a conexión entre as persoas de distintas xeracións. Demostrouse que este tipo de contactos son as intervencións máis eficaces e pode reducir os prexuízos e os estereotipos entre as persoas. Esta medida é fácil de aplicar nas entidades ou empresas, xa que, poderían poñer en marcha plans de acción contra o idadismo no que se inclúan contactos interxeracionais entre compañeiros e compañeiras da empresa, buscar colaboracións con entidades sociais da contorna, xerar encontros participativos con escolas ou centros de formación ou crear un programa de voluntariado corporativo centrado en loitar contra o idadismo.
Ademais destas estratexias, as entidades deberían avaliar os seus procesos de contratación e de cultura organizacional coa perspectiva focalizada en loitar contra o idadismo coas persoas mozas e de idade avanzada. Isto poden realizalo nas súas estratexias de diversidade, recoñecendo as fortalezas de cada xeración, deseñando programas de desenvolvemento e capacitación multixeracionais, creando políticas de traballo flexible ou fomentando a inclusión na toma de decisións. Ademais, haberá que abordar estes procesos desde a perspectiva da igualdade, evitando discriminacións interseccionais.