Con motivo da celebración do Día da Igualdade Salarial o próximo 22 de febreiro, queremos aproveitar a ocasión para reflexionar sobre a fenda salarial e os cambios que se produciron ao longo do último ano. En termos xerais, a fenda salarial de xénero no mercado laboral español experimentou unha diminución notable durante as dúas últimas décadas, do 29 % en 2002 ao 17 % rexistrado en 2022. De feito, o descenso acelerouse nos últimos dez anos e, desde 2012, a fenda retributiva española atópase por baixo da media europea. Con todo, máis aló dos datos globais, é importante analizar se se están logrando atallar as causas que seguen sostendo esa desigualdade estrutural para lograr a igualdade salarial efectiva.
A fenda salarial en España e en Galicia
A Comisión Europea define a fenda salarial de xénero como a diferenza relativa no ingreso bruto media de mulleres e homes. En España, o Instituto Nacional de Estatística (INE) publica cada ano a Enquisa de Estrutura Salarial (EES), que proporciona información respecto diso. Segundo a última enquisa publicada en setembro de 2024, en 2022, a ganancia media dos homes no noso país foi de 29.381,84 euros e a das mulleres, de 24.359,82 euros, cuns incrementos do 3,50 % e 5,12 %, respectivamente. Por tanto, o salario medio anual feminino representou o 82,91 % do masculino fronte ao 81,64 % rexistrado na enquisa do ano anterior. Esta diferenza tradúcese nunha fenda salarial de xénero do 17,09 %. Se comparamos estes datos cos de 2021 (18,36 %), obsérvase que se mantén a tendencia á baixa rexistrada nos últimos anos e, neste exercicio, o descenso supera o punto porcentual.
Pola súa banda, en Galicia, o salario medio anual das mulleres en 2022 foi de 21.912,75 euros e o dos homes, de 26.626,89 euros, situándose a fenda retributiva lixeiramente por encima da media nacional, nun 17,70 %. Cabe destacar que, na última década, a diferenza entre salarios de homes e mulleres reduciuse 5,67 puntos porcentuais na nosa comunidade autónoma e diminuíu máis dun punto porcentual con respecto aos datos do ano anterior.
A pesar dunha evolución favorable nos datos, a existencia da fenda salarial indica que as mulleres obteñen menos ingresos ao longo da súa vida. Isto reflíctese en pensións máis reducidas e un aumento do risco de pobreza na vellez. Aínda que parece que isto se está corrixindo, xa que os datos reflicten que a desigualdade salarial é significativamente menor entre as xeracións máis novas, é necesario seguir traballando para eliminar a desigualdade retributiva e avanzar cara á igualdade salarial real e efectiva.
Cales son as causas da fenda salarial
Para eliminar a desigualdade salarial entre mulleres e homes, é fundamental abordar todas as causas que a xeran. A teor dos datos que lanza a Enquisa de Estrutura Salarial, a fenda salarial débese a unha interacción complexa de factores laborais, sociais e culturais:
- Os estereotipos e roles de xénero manteñen a división tradicional do traballo que adoita asignar ás mulleres funcións vinculadas ao coidado e tarefas administrativas e aos homes, roles de liderado e responsabilidade.
- A segregación horizontal e vertical maniféstase nunha distribución desigual de mulleres e homes en diversas industrias e ocupacións, así como nunha representación desigual nos distintos niveis de actividade. Isto tradúcese nunha baixa presenza de mulleres en cargos de alta dirección e liderado.
- Infravaloración do traballo das mulleres, xa que os traballos feminizados tenden a estar invisibilizados e subestimados.
- A maternidade adoita ter un impacto negativo na traxectoria profesional das mulleres, reducindo as súas oportunidades de emprego e xerando unha penalización.
- A falta de corresponsabilidade nas tarefas domésticas e de coidado perpetúa a desigualdade entre mulleres e homes no ámbito laboral. Tamén provoca un efecto negativo na carreira profesional das mulleres ao ter que dedicar máis tempo as tarefas domésticas que os homes, o que lles impide medrar profesionalmente en igualdade de condicións.
- A maior contratación temporal e a tempo parcial das mulleres contribúe á súa inseguridade económica e á ampliación da fenda salarial.
- A falta de transparencia nas retribucións e a discrecionalidade para a asignación de complementos salariais.
Cambios no último ano
O descenso na fenda salarial revela que as medidas implementadas están a contribuír á converxencia salarial entre homes e mulleres. Ademais, os cambios na composición do mercado laboral, como o aumento no nivel educativo das mulleres ou un mellor acceso a sectores e ocupacións con salarios máis altos, foron claves para a mellora da situación. Outras medidas como o incremento do salario mínimo interprofesional (SMI), a redución da xornada laboral ou as ferramentas desenvolvidas para facer efectiva a transparencia nas empresas e asegurar o cumprimento efectivo da lexislación laboral en canto ao principio de igual retribución por traballo de igual valor empezan a notarse na redución da fenda salarial e o efecto irá aumentando nun futuro a medio prazo.
Nos últimos anos, traballouse activamente en sensibilizar e concienciar ás empresas e á sociedade na necesidade de coñecer e propoñer mecanismos para continuar reducindo a fenda salarial de xénero. Os datos indican que se está avanzando na dirección correcta.