Nas últimas décadas, a presenza de mulleres na industria editorial aumentou considerablemente. De acordo cos datos da UNESCO, este sector presenta unha notable feminización a nivel mundial, representando as mulleres aproximadamente o 60% das persoas traballadoras nas industrias de libros e prensa. En España, as porcentaxes son maiores: aproximadamente o 80% dos postos de traballo no sector editorial están ocupados por mulleres. Con todo, a pesar de que parece haber unha presenza significativa de mulleres nas diversas áreas da engrenaxe editorial, como edición, corrección, tradución, deseño gráfico, librerías e bibliotecas, persisten as diferenzas en comparación cos homes, especialmente en canto aos roles e niveis xerárquicos que ocupan, así como no volume de obras publicado. Con motivo da celebración do Día do Libro, realizamos unha revisión da evolución da igualdade laboral neste sector.
As mulleres no sector editorial
No noso país, aínda que as mulleres len máis que os homes e representan a maioría do público lector, continúan publicando significativamente menos libros que eles. En 2023, dos 60.779 libros rexistrados con autoría individual na Axencia ISBN, 36.875 eran de homes fronte a 23.850 de mulleres. É dicir, un 39,2% dos títulos publicados estaban escritos por mulleres, unha cifra que, a pesar de aumentar case dous puntos porcentuais no último lustro, segue sen reflectir a realidade do sector. En xeral, os campos con máis volume de publicacións como a narrativa continúan copados maioritariamente por autores masculinos. Só certos subxéneros como a literatura infantil e xuvenil e os libros de texto rexistran unha maior autoría feminina.
Esta situación tamén se traslada aos galardóns literarios. Por exemplo, desde a súa creación en 1901, só 18 mulleres (15% do total) recibiron o Premio Nobel de Literatura. Cabe destacar que nove delas foron premiadas no primeiro cuarto do século XXI. En España, o Premio Cervantes recoñeceu só a 4 mulleres (13% do total) fronte a 41 homes desde 1976, e o Premio Planeta tan só foi outorgado a 20 mulleres (28% do total) desde 1952.
Noutros roles profesionais do sector editorial tamén se evidencian estas disparidades. A presenza feminina é moi elevada nos campos da tradución literaria e a corrección de estilo, no mercado libreiro e a mediación cultural, en ámbitos académicos vinculados á literatura, pero mantéñense as fendas de xénero nos postos de maior xerarquía. As mulleres desempeñan un papel fundamental na cadea do libro, con todo, a súa visibilidade e recoñecemento seguen sen reflectir a súa verdadeira contribución.
Igualdade laboral no sector editorial
O papel da muller nos distintos campos do sector editorial foise ampliando de maneira exponencial, pero ese avance non foi suficiente para superar as desigualdades de xénero. Estas evidéncianse en diferenzas salariais, precariedade laboral, dificultades para acceder a postos de liderado, nesgos na avaliación das obras e no recoñecemento público. En termos xerais, as mulleres nas industrias culturais tenden a percibir menores salarios e a ter empregos máis inestables en comparación cos seus colegas masculinos. De acordo coa Fundación SGAE, as mulleres sofren unha segregación vertical, que as dirixe a posicións de menor liderado e poder, e que determina unha fenda salarial no sector próxima ao 20%.
Entre os principais obstáculos que seguen enfrontando as mulleres na industria editorial, atópanse:
- Micromachismos e nesgos cotiáns. Actitudes e estereotipos que afectan a igualdade de xénero no ámbito editorial, que menosprezan as opinións femininas e fomentan a asignación de tarefas de menor xerarquía ás mulleres. Ademais, tradicionalmente, existiu unha tendencia para cualificar ás autoras en xéneros considerados “femininos”, dubidando da súa capacidade para abordar xéneros máis prestixiosos.
- Falta de recoñecemento e autoría solapada. Moitas mulleres contribuíron de maneira invisible ao éxito de autores masculinos, traducindo, corrixindo ou coescribiendo obras sen recibir crédito. A pesar dos avances, seguen existindo casos de plaxio e apropiación do traballo intelectual feminino e de desprezo cara ás súas contribucións.
- Dificultades para a conciliación da vida persoal, familiar e laboral.
- Acoso sexual e sexismo laboral.
- Menor proxección e nesgos na promoción das súas obras. As autoras adoitan recibir menos recursos para a promoción e distribución da súa obra.
- Teito de cristal e falta de redes de mentoría.
Nos últimos anos, aumentou a conciencia sobre as desigualdades de xénero no sector editorial, e puxéronse en marcha iniciativas e políticas para fomentar a equidade. Estas accións tiveron como resultado un maior número de publicacións de autoras, o ascenso de mulleres a postos de responsabilidade e maior presenza feminina nos premios literarios.
